Jesteś tutaj: Zabytki > UNESCO > Blizne

BLIZNE

 

     Zespół kościelno-plebański. Dawny kościół parafialny pw. Wszystkich Ściętych z 2 poł XV w przebudowany ok 1646, wikarówka (d. plebania), z 2 poł XVII w., organistówka z1866 r., spichlerz oraz stodoła z 4 ćw. XIX w. A-1297 (d. 62) z 27.11.1952 r., A-1254 (d. 329) z 20.03.1995 r. Ogrodzenie z kaplicami A-1211 z 15.01.2014. Wieś Blizne znajduje się w województwie podkarpackim w gminie Jasienica Rosielna w powiecie brzozowskim.

 

Historia:

     Kościół pw. Wszystkich Świętych został zbudowany w 2 poł. XV w. Około 1646 do nawy dobudowano wieżę, a na kalenicy dachu umieszczono sygnaturkę. W 1690 elewacje świątyni zostały opasane daszkami okapowymi zwanymi sobotami, które później rozebrano w 1811 r. Kościół był wielokrotnie remontowany, jego ściany zrębowe zostały wzmocnione lisicami, częste były wymiany gontowego poszycia, ale te działania nie wpłynęły zasadniczo na zmianę sylwety świątyni, której wygląd ustalił się ostatecznie w XVII w. Nawarstwienia wielowiekowej historii parafii uwidaczniają się we wnętrzu kościoła. Najstarsze relikty polichromii - zacheuszki - są współczesne z czasem budowy świątyni. Główny wątek dekoracji ścian i stropów wiąże się z malowidłami datowanymi na 1549 r. które w swej stylistyce są renesansowe, ale czerpią sporo z wcześniejszej gotyckiej tradycji. Porządek tej dekoracji posługującej się narracyjnym przekazem idei teologicznych, ważnych dla Kościoła Katolickiego, utrzymany jest dzięki zastosowaniu podziałów ramowych wyznaczających pola poszczególnych obrazów. Program teologiczny obrazów ułożony jest adekwatnie do funkcji różnych części kościoła. W prezbiterium na ścianie południowej znajdują się przedstawienia o tematyce maryjnej, na północnej opowiedziana jest Męka Pańska, na wschodniej pokazany jest Chrystus Zmartwychwstały, na zachodniej, widocznej dla kapłana, ale nie dla ludu, śmierć Judasza i cierpiący Hiob. Kasetonowy strop swym geometrycznym układem ma przypominać ład ogrodów rajskich. W nawie na ścianie tęczowej umieszczono przedstawienia ewangelistów, na północnej znajduje się wielkich rozmiarów scena „Sądu Ostatecznego”, na zachodniej związanej z chórem muzycznym widnieją przedstawienia króla Dawida i św. Cecylii. Kontynuację tej narracji podejmują starsze niemal o sto lat sceny, datowane na 1649 r., umieszczone na ścianie południowej przedstawiające świętych Kościoła. Obrazy te fundowane były przez miejscowych parafian i przedstawiają ich świętych patronów. Z tego czasu pochodzi też dekoracja stropu pokazująca popiersia świętych ujęte w medaliony spięte w jedną całość klamrami. Na węgarach portalu głównego przedstawione są starotestamentowe postaci Mojżesza i Aarona. Z około 1700 r. pochodzi dekoracja szpalerów kwiatowych pokrywająca dolne partie ścian prezbiterium. Zachowało się kompletne wyposażanie wnętrza utrzymane przeważnie w stylu barokowym, ale spotkać można tu również starsze zabytki jak np. rzeźbę Madonny z grupy Zwiastowania datowaną na 1 poł XVI w., czy renesansową ambonę. W latach 70. XX w. prowadzone były w kościele kompleksowe prace konserwatorskie. Większość scen opisanej dekoracji zrekonstruowano w tamtym czasie. Ich konserwację powtórzono około 2000 r. z pełnym uszanowaniem poprzednio przyjętych rozwiązań autorskich.

Opis

     Kościół usytuowany jest pośród dawnego cmentarza parafialnego, po którym ślady nie zachowały się, a jedynie zarys jego granic powtarza ogrodzenie będące ciekawą aranżacją konserwatorską, rozpięte pomiędzy czterema murowanymi kaplicami i bramkami. Niegdyś kościół pełnił funkcje obronne i otoczony był palisadą i fosą. Cechą wyróżniającą jest zachowany kompleks budynków drewnianych towarzyszących świątyni. Stara plebania, lamus, organistówka, stodoła rozmieszczone dookoła kościoła na wyniosłości górującej nieznacznie nad okolicą w połączeniu z wieńcem starych drzew otaczających świątynię tworzą bardzo malowniczy akcent krajobrazowy.

Kościół jest orientowany. Wydłużone trójbocznie zamknięte prezbiterium przylega do niemal kwadratowej nawy, co jest typowe dla drewnianych gotyckich kościołów tej części Polski. Przy prezbiterium znajduje się od strony północnej zakrystia, dość obszerna, powiększona zapewne wtórnie. Od zachodu do nawy przylega wieża o pochyłych ścianach zwieńczona izbicą. Jest ona odseparowana od nawy i połączona z jej korpusem tylko u podstawy, co nadaje sylwecie kościoła wyjątkowy charakter. Ściany konstrukcji zrębowej węgłowane są na zamki o dość skomplikowanym wycięciu. Opierzone są gontem, pod którym kryją się napisy sięgające jeszcze XVII w. Dach bardzo stromy posiada ustrój storczykowy. Ciesielka jest wykonana wyjątkowo starannie, a jej poszczególne elementy zachowały znaki montażowe z czasu jej budowy. Zachowane też zostały pierwotne otwory okienne z nadprożami wyciętymi w ośli łuk i węgarami o fazowanych krawędziach. Podobne im są dwa portale prowadzące do kościoła od zachodu i południa. Obejście świątyni częściowo pokryte jest brukiem z kamieni rzecznych. Do jego wnętrza otwarte są cztery murowane kaplice procesyjne pochodzące z poł. XIX w. Budynki wchodzące w skład zespołu plebańskiego są drewniane, konstrukcji zrębowej, a ich ściany i dachy poszyte są gontem.

W 2003 r. na dorocznej sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa podjęta została decyzja o wpisaniu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO „Kościołów drewnianych południowej Małopolski”. Wśród 6 najwartościowszych obiektów uznanych za ważne dla światowego dziedzictwa znalazł się również kościół w Bliznem. Wartość tego zabytku polega na artystycznym powiazaniu elementów architektury z innymi dziedzinami sztuk plastycznych.

 

Text opracował: Antoni Bosak, sierpień 2015

Fotografie

 

 

 


Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków z/s w Przemyślu.


ul. Jagiellońska 29
37-700 Przemyśl
tel.: (16) 678 59 44, 16) 678 61 78
e-mail: wkzabytkow@wuozprzemysl.pl, ksiegowosc@wuozprzemysl.pl

Delegatura w Rzeszowie


ul. Mickiewicza 7
35-064 Rzeszów
tel. (17) 853 94 62
tel./fax: (17) 853 94 61
e-mail: uozrzeszow@wuozprzemysl.pl

Delegatura w Krośnie


ul. Bieszczadzka 1
38-400 Krosno
tel./fax: (13) 432 24 01
tel: (13) 432 03 06
e-mail: uozkrosno@wuozprzemysl.pl

Delegatura w Tarnobrzegu


ul. 1 Maja 4
39-400 Tarnobrzeg
tel. (15) 822 81 61
tel./fax: (15) 822 15 95
e-mail: uoztarnobrzeg@wuozprzemysl.pl